Je komt het als sociaal professional vast wel eens tegen: een jongere zegt dat homo’s iedereen ‘homo willen maken’ en een moeder zegt dat ze bang is dat haar kind transgender ‘wordt gemaakt’ op school. Hoe ga je daar als sociale professional mee om? In dit artikel geven we tips waardoor je op een zorgvuldige manier met anti-lhbtiqa+ geluiden kunt omgaan.
Homoseksuele, lesbische -, biseksuele -,en transgender personen hebben altijd al bestaan. Sinds de jaren 80 zijn zij zichtbaarder en worden zij steeds minder gediscrimineerd. Maar de laatste jaren gaat er steeds meer onjuiste informatie over lhbtiqa+ personen rond. Sociale media zoals X en Facebook spelen hier een grote rol in. De verhalen zijn meestal erg negatief: ze jagen angst aan ten aanzien van lhbtiqa+ personen.
Sommige mensen zijn extra vatbaar voor deze geluiden. Mensen die bijvoorbeeld bevriend zijn met lhbtiqa+ personen zijn hier minder vatbaar voor. Maar mensen die zelf geen lhbtiqa+ personen kennen, kunnen lastiger onderscheid maken tussen wat waar is en wat niet. Onderzoekers zien dat geloven in dit soort verhalen kan leiden tot meer haat en minder steun voor gelijke rechten van lhbtiqa+ mensen. Het geloven in anti-lhbtiqa complotten, speelt ook belangrijke rol in het ontkennen van de discriminatie van lhbtiqa+ mensen, zo blijkt uit onderzoek.
De complottheorie herkennen
Niet iedereen die anti-lhbtiqa+ geluiden verspreidt, is zich bewust van de onjuistheid van een opmerking. Of is zich bewust van de gevolgen van het verspreiden van onwaarheden, ook wanneer ze verpakt zijn als mening of grap. Zo verspreiden mensen onbewust desinformatie die bijdraagt aan discriminatie. Sommige complottheorieën kunnen je bijvoorbeeld ongemerkt beïnvloeden, zelfs als je dat zelf niet wilt. Dat geldt niet alleen voor complottheorieën over de lhbtiqa+gemeenschap, maar ook voor andere onderwerpen, zoals corona of negatieve ideeën over moslims en joden. Daarom is het belangrijk om te weten hoe je deze complottheorieën kunt herkennen.
Wat je kan doen als sociaal professional
Wat doe je als je merkt dat een client of buurtbewoner gelooft in anti-lhbtiqa+ of andere complottheorieën of deze (onbewust) verspreidt? Hoogleraar Jan Willem van Prooijen geeft in zijn boek Hoax een aantal tips, net als onderzoekers in een tijdschrift voor gezondheidsprofessionals. Ook vind je in deze handreiking tips rondom het voorkomen van complotdenken.
Kort samengevat gaat het bijvoorbeeld om:
- Respecteer de client of buurtbewoner en veroordeel deze niet. Bedenk dat achter complottheorieën soms allerlei zorgen verscholen zitten. Het komt vaak onder meer voort uit het gevoel geen controle te hebben. Stel dus open vragen, in plaats van te oordelen.
- Investeer in de relatie en zoek verbinding. Benadruk bijvoorbeeld wat jullie gemeenschappelijk hebben en wat je waardeert in de ander. Laat empathie zien.
- Ga samen uit op onderzoek. Voorkom dat je in een welles-nietes-situatie komt, maar werk toe naar een sfeer waar je allebei zoekt: hoe zit het in elkaar? Benadruk dat de client of bewoner gelijk heeft dat deze ‘kritisch’ wil zijn; deze waarde kun je onderschrijven. Vandaaruit kun je samen kritisch kijken naar welke bewijzen er nu echt zijn.
- Zorg dat je zelf weet hoe het zit. Bijvoorbeeld: als een client of buurtbewoner zegt dat ‘steeds meer mensen homo worden’, is het handig dat jij kan uitleggen dat overal ter wereld ongeveer hetzelfde percentage mensen zich identificeert als homoseksueel.
- Wees geduldig: weet dat je vaak niet binnen één gesprek verandering teweeg kan brengen maar dat dit lange tijd duurt.
Voorbeeld: Hoe een anti‑lhbtiqa+ complottheorie eruit kan zien
Internationale conservatieve groepen verspreiden complottheorieën die het bestaan of de gelijkwaardigheid van lhbtiqa+ mensen ontkennen. Een veelvoorkomend voorbeeld is de theorie over zogenoemde ‘genderideologie’. Volgens deze theorie zou er een verborgen en kwaadaardig plan van een ‘elite’ zijn dat zowel kinderen en vrouwen als het ‘traditionele gezin’ zou bedreigen.
Dit is onjuiste informatie. Deze verzonnen theorie is bedoeld om angst en wantrouwen te zaaien, en kan bijdragen aan uitsluiting van lhbtiqa+ mensen. In dit artikel lees je meer over complottheorieën.
Laten zien dat niet iedereen in de complottheorieën gelooft
Veel mensen die in complotten geloven, denken vaak dat iedereen dat doet. In hun omgeving is dat mogelijk ook zo. Het kan daarom zinvol zijn om te laten zien dat de meeste mensen niet geloven in complottheorieën. Als mensen erachter komen dat veel minder mensen het complot aanhangen dan zij denken, kan dat complotdenken verminderen, zo stellen de onderzoekers in een tijdschrift voor gezondheidsprofessionals.
Voor jongeren: kritisch denken stimuleren
Deskundigen Jaron Harambam en Kitty Smeekes geven deels dezelfde tips als het gaat om jongeren, maar adviseren daarnaast ook om kalm te blijven. Ook raden zij aan jongeren te helpen met kritisch denken en dit goed te leren ontwikkelen. Uit onderzoek blijkt dat kritisch denken helpt tegen complotdenken. Ook benadrukken zij dat het belangrijk is jongeren niet te straffen, maar juist te bouwen aan vertrouwen.
Bron tekst en foto Movisie
