TOOLKIT
ROZE50+

regenboogpijl

Toolkit om de aandacht voor seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit in zorg en welzijn te vergroten

Seksediversiteit, genderdiversiteit, en seksuele diversiteit
In de Nederlandse wetgeving is op ongeveer 750 plaatsen sprake van begrippen als man, vrouw, vader, moeder, broer, zus enzovoort. Maar nergens staat in de wet beschreven wat de definitie van man en vrouw is. Dat was blijkbaar niet nodig; lange tijd werd er van net gedaan alsof alleen mannenlichamen en vrouwenlichamen bestonden (sekse), dat mensen zich alleen man of vrouw voelden (gender), en dat mannen alleen relaties aangingen met vrouwen (seksuele orientatie).

Natuurlijk hebben naast intersekse personen, transpersonen en LHB-personen altijd al bestaan maar door strikte maatschappelijke normen vond bijna iedereen het erg ongemakkelijk om daar over te praten. Sekse, gender, en seksualiteit zijn verschillende onderwerpen, maar delen een belangrijke vraag: wat verstaan we onder man en vrouw? Daar komt nog bij dat iedereen met alle drie de onderwerpen te maken heeft en zichzelf daarom drie vragen kan stellen:

  1. Wat is mijn sekse?
  2. Wat is mijn gender?
  3. Wat is mijn seksuele oriëntatie?

Veel mensen zullen snel een antwoord kunnen geven, voor anderen is het gecompliceerder. Het is inmiddels breed geaccepteerd is dat nuance in die antwoorden mogelijk is. Dus niet alleen maar man/vrouw, mannelijk/vrouwelijk, hetero/homo. Ieder van de drie antwoorden ligt ergens op een breed spectrum en kan bovendien variëren al naar gelang de gevoelens of sociale omstandigheden.

Dit leidt tot zoveel variatie dat spreken we van seksediversiteit, genderdiversiteit, en seksuele diversiteit.

Bron: NNID, https://nnid.nl/instapniveau/definitie/

ToolkitGebruikenInhoudInformatieActiviteiten

Over deze Toolkit

Deze toolkit is bedoeld voor medewerkers, vrijwilligers, leidinggevenden, opleiders, beleidsmedewerkers, managers en anderen die in hun organisatie in de zorg- en welzijnssector (meer) aandacht willen besteden aan seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit, aan (oudere) lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuele, transgender- en intersekse personen (LHBTI). Het gaat dan niet alleen om LHBTI-cliënten/bewoners en hun partners, familie en naasten, maar ook om medewerkers en vrijwilligers die LHBTI zijn.

Deze toolkit is een vernieuwde, uitgebreide uitgave van de Toolkit Roze 50+ van juli 2019. Gebaseerd op een onderzoek onder Roze 50+ ambassadeurs en op ervaringen van betrokken trainers, adviseurs en gebruikers is deze toolkit aangepast. Ook de aanbevelingen uit 2016 naar aanleiding van de interventiebeschrijving van de Roze Loper voor de databank Effectieve sociale interventies (www.movisie.nl/ interventie/roze-loper) zijn meegenomen. De toolkit sluit zo beter aan bij de wensen en behoeften van gebruikers, de aanbevelingen voor de interventiebeschrijving en bij de thema’s van de Roze Loper Scan© en de Roze Loper.

ROZE LOPER EN ROZE LOPER SCAN©

De Roze Loper heeft als doel de sociale acceptatie van LHBTI personen in zorg- en welzijnsinstellingen te bevorderen. De Roze Loper bestaat uit een traject dat leidt naar sociale acceptatie van seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit in zorg en welzijn. Cliënten/bewoners voelen zich na een traject meer gezien, voelen zich veilig in hun seksuele en genderidentiteit. Daarnaast wordt de organisatie zelf meer inclusief naar minderheidsgroepen in het algemeen. De Roze Loper kan gebruikt worden in woonzorg- en thuiszorginstellingen, in organisaties voor mensen met een beperking, welzijnsorganisatie s, GGZ en ziekenhuizen.

Met de Roze Loper Scan© kunnen organisaties inventariseren in hoeverre zij al dan niet voldoende aandacht besteden aanseksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit. De Roze Loper scan gaat over bewustwording, openheid en respect, empowerment en passende aandacht en privacy en veiligheid. De instrumenten in deze toolkit sluiten aan op deze thema’s zodat organisaties die aan een of meer van deze aspecten meer aandacht willen besteden gerichter relevante mogelijkheden kunnen selecteren. Zie voor meer informatie over de Roze Loper en de Roze Loper Scan©: www.rozezorg.nl

Roze Zorg
Samenwerkingspartners

Uitgave: Roze 50+ =ANBO+COC, september 2022
Mail voor vragen of suggesties aan

Waarom aandacht voor seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit?

In de zorg- en welzijnssector is steeds meer aandacht voor diversiteit. Vaak richt deze zich op multiculturele of religieuze diversiteit. Aandacht voor seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit is minder vanzelfsprekend of niet aanwezig. Het gaat dan vooral om aandacht voor lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuele, transgender en intersekse (LHBTI) personen.

Seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit

gaat over diversiteit in seksuele voorkeuren en identiteiten. Concreet gaat dit over de ruimte die er is voor homoseksuele, lesbische, biseksuele, transgender en intersekse personen om zichzelf te zijn, open te zijn over hun seksuele voorkeur, genderidentiteit of seksediversiteit en de houding van bewoners/cliënten en zorgverleners/vrijwilligers tegenover LHBTI personen. Het gaat ook over een open en tolerante sfeer binnen de organisatie, beschikbaarheid van informatie en hulp voor bewoners/cliënten, en over kennis en vaardigheden van zorgverleners en vrijwilligers.

Als je mensen gelijk wilt behandelen, moet je dat op verschillende manieren doen

Veel organisaties stellen: ‘Wij maken geen onderscheid’ of ’Bij ons is iedereen welkom’. Door geen onderscheid te (willen) maken worden echter de specifieke wensen, vragen, behoeften of problemen van individuele cliënten/bewoners – in dit geval LHBTI personen – niet of onvoldoende gezien, herkend en erkend. Terwijl zo ongeveer 5% van de bevolking LHBTI is…

Uit diverse onderzoeken blijkt dat veel Nederlanders steeds positiever staan tegenover LHBTI personen. Daarnaast krijgen zij vaak toch ook te maken met negatieve reacties en discriminatie of uitsluiting, ook in de zorg- en welzijnssector. LHBTI personen zijn vaker slachtoffer van een misdrijf dan hetero’s. Negatieve reacties op LHBTI hebben invloed op hun welzijn en de gezondheid. Zij kennen vaak meer (met name psychische) gezondheidsproblemen zoals depressie of verslaving. Ook hebben LHBTI personen vaak andere en kleinere sociale netwerken dan de meeste hetero’s: zij kunnen of willen niet altijd terugvallen op kinderen, familie of buren. Met name oudere LHBTI personen lopen daardoor meer risico op eenzaamheid. Uit Nederlands onderzoek over LHBTI-ouderen van 65 jaar en ouder blijkt dat 41% ooit last heeft gehad van vooroordelen of discriminatie door buren en 36% door zorgverleners. Ook geeft een op de vijf (21%) respondenten aan vanwege hun seksuele of genderidentiteit het contact met een of meerdere familieleden verloren te hebben. Zie voor meer informatie www.movisie.nl/lhbti- emancipatie.

Niet omdat ik anders wil zijn, maar omdat ik mezelf wil zijn.

Heteronormativiteit speelt ook een rol in de aandacht voor seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit: veel bestuurders, managers, zorg- en welzijnsmedewerkers en vrijwilligers zijn zich onvoldoende bewust van de aanwezigheid van LHBTI personen in hun organisatie. Voor een deel speelt de ‘onzichtbaarheid’ van LHBTI personen daarin ook een rol: door de negatieve ervaringen (uit het verleden én heden) durven veel mensen niet uit te komen voor hun seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit, ook al zeggen medewerkers en hun managers daar open voor te staan en er geen problemen mee te hebben. Voor veel oudere (en ook veel bi-culturele) LHBTI personen komt daarbij nog dat zij zijn opgegroeid in een maatschappij waarin homoseksualiteit een taboe, zonde, ziekte of misdrijf was of is, waardoor zijn niet open over hun leven, hun gevoelens en hun relaties durven te zijn. Het ‘uitkomen voor wie je bent’ en spanning rondom acceptatie, het behoren tot een minderheid of te maken krijgen met pesten of discriminerend gedrag heeft zowel psychische als sociale gevolgen, vaak ook op langere en op latere termijn. Daarom is en blijft specifieke aandacht voor LHBTI personen noodzakelijk. Zodat ook zij – net als iedereen – zich écht welkom en veilig voelen om zichzelf te kunnen zijn.

Verhalen delen over ‘anders zijn’, vroeger en nu

Uit het onderzoek ‘Aandacht voor roze ouderen’ bij Roze Loper-instelling BrabantZorg in 2019-2020 door de Radboud Universiteit Nijmegen blijkt dat de aandacht voor roze ouderen een positieve wending kan geven aan de levens van individuele roze ouderen. Zo voelen sommige roze ouderen door de verhuizing naar een woonzorglocatie van BrabantZorg de ruimte om op late leeftijd alsnog uit de kast te komen. Voor anderen geldt dat zij er meer open in zijn. De aangeboden Roze Loper-activiteiten worden veel en graag bezocht, ook door LHBTI-wijkbewoners. Bij veel van activiteiten bij BrabantZorg, zoals gespreksgroepen, muziektherapie en koffiemomenten, wordt ook aandacht besteed aan roze ouderen door verbanden te leggen met ‘anders-zijn’, vroeger en nu. Uit het onderzoek blijkt dat bewoners door deze aanpak zelf verhalen delen over roze familieleden en bekenden. Die verhalen worden vervolgens weer als aanknopingspunt gebruikt om het gesprek over seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit aan te gaan. Belangrijk hierbij is dat zorgprofessionals naast ervaringskennis ook achtergrondinformatie krijgen en informatie over bejegening.
(bron: www.movisie.nl/artikel/onderzoek-aandacht-roze-ouderen-brabantzorg, 19-11-2020)

Ook meer aandacht in welzijnswerk

Ondanks de groeiende aandacht voor seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit zijn er nog veel instellingen in de welzijnssector die LHBTI’s niet meenemen in hun (inclusie)beleid. Veel welzijnsinstellingen vinden het bestaan van gender- en seksuele diversiteit zo vanzelfsprekend dat specifieke aandacht juist ontbreekt. Ook is er nog sprake van ongemak binnen veel welzijnsorganisaties.
Welzijnswerk richt zich op het welzijn van mensen in hun eigen leefomgeving en op mogelijkheden voor ontmoeting in hun eigen buurt. Meer en meer ouderen blijven zelfstandig thuis wonen. Het welzijnswerk kan hen hierbij ondersteunen. Welzijn is gericht op samenleven. Het bevordert de verbinding in wijken en buurten. De welzijnssector kan samen met netwerkpartners ook een emanciperende werking hebben voor LHBTI’s. Veel (met name oudere) LHBTI’s vinden weinig (h)erkenning bij hun omgeving, waardoor ze zich sneller terugtrekken en minder gauw meedoen aan activiteiten. Of ze zijn openlijk minder zichzelf. Dit vergroot de kans op sociaal isolement eenzaamheid.

Welzijnsorganisaties kunnen LHBTI-vriendelijkheid bevorderen door thema’s als seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit bespreekbaar maken, en door activiteiten te organiseren als een film, een voorstelling of samen eten. Bijvoorbeeld door gesprekken en groepen te organiseren of te ondersteunen om seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit bespreekbaar te maken. Maar ook door er niet automatisch vanuit te gaan dat iedere relatie een heterorelatie is en dat gesprekken over kleinkinderen voor iedereen interessant zijn. Informatie en activiteiten uit deze toolkit kunnen daarbij gebruikt worden. Meer aandacht voor seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit betekent ook meer welzijn in de buurt.

Wist u dat….

  • 20% van de homo- of biseksuele ouderen bang is voor negatieve reacties van medebewoners in zorginstellingen?
  • bewoners/cliënten minder gemakkelijk over hun geaardheid durven te praten als je er automatisch van uit gaat dat ze hetero zijn?
  • in een wijk met 2000 bewoners er zo’n 100 lesbisch, homo of biseksueel zijn en er gemiddeld acht transgenders wonen?
  • LHBTI personen zich, vaker dan hetero’s, niet veilig voelen in hun woonomgeving of minder binding met hun buurt of buren hebben?
  • Er ongeveer 190.000 intersekse personen in Nederland zijn
  • meer dan de helft van de transgender personen te maken heeft gehad met ernstige bedreigingen of geweld in de openbare ruimte?

Hoe kunt u deze toolkit gebruiken

Deze toolkit bevat informatie en suggesties om op verschillende manieren (meer) aandacht te besteden aan seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit in zorg- en welzijnsorganisaties. Het betreft mogelijkheden om de aandacht voor lesbische vrouwen, homoseksuele mannen en biseksuele, transgender en intersekse (LHBTI) personen te agenderen, te versterken, te implementeren en te borgen. De nadruk ligt daarbij vooral op LHBTI (‘roze’) ouderen die zorg of ondersteuning ontvangen in een verpleeghuis, woonzorgcentrum of ziekenhuis, door een welzijnsorganisatie of thuis.

Om aandacht te besteden aan seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit is het organiseren van een of meer ‘losse’ activiteiten minder zinvol en weinig effectief. Een samenhangende en een organisatie-brede aanpak komen succesvolle aandacht voor LHBTI personen ten goede. De aanpak slaagt alleen als het door de hele organisatie wordt gedragen en niet op de schouders van één persoon rust. Samenhang in activiteiten, continuïteit, samenwerking en langetermijnvisie zijn van belang, net als inbedding in het beleid en de dagelijkse praktijk. Deze toolkit biedt suggesties voor een samenhangende, gevarieerde aanpak zodat de aandacht voor seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit zowel in de praktijk als beleidsmatig versterkt en geborgd kan worden.

Met enige creativiteit zijn de genoemde suggesties ook voor jongere LHBTI personen en in andere settingen, als organisaties voor mensen met een beperking en de GGZ, geschikt. Specifiek voor de gehandicaptenzorg is de Instrumentenbox seksuele diversiteit ontwikkeld (zie https://www.kennispleingehandicaptensector.nl/inclusie/seksuele-diversiteit- digitale-instrumentenbox )

Wat vindt u in deze toolkit?

Deze toolkit bevat verschillende mogelijkheden om de aandacht voor seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit in zorg- en welzijnsorganisaties te vergroten. De mogelijkheden zijn onderverdeeld in ‘informatie’ en ‘activiteiten’.

  • Informatie Informatie bevat een overzicht van (verwijzingen naar) relevante (achtergrond-) informatie, literatuur, goede praktijkvoorbeelden en sites over (vooral) LHBTI ouderen. Deze informatie kan gebruikt worden voor de onderbouwing van een LHBTI-inclusief beleid, voor deskundigheidsbevordering of om bepaalde activiteiten inhoudelijk voor te bereiden.
  • Activiteiten zijn mogelijkheden om in te zetten voor of met groepen bewoners/cliënten en hun naasten, medewerkers of vrijwilligers. Dat kan variëren van allerlei vormen van amusement tot deskundigheidsbevordering. Sommige activiteiten kunnen voor meerdere doelen ingezet worden. De meeste activiteiten vragen voorbereidingstijd en er zijn kosten aan verbonden

Overzicht

De geboden mogelijkheden zijn gecategoriseerd volgens thema’s van de Roze Loper Scan. Op basis van de uitkomsten van die scan kunnen een of meer mogelijkheden uit deze toolkit ingezet worden om de scores op een of meer aspecten te verbeteren. De toolkit kan ook gebruikt worden om na een (her)audit voor de Roze Loper inhoud te geven aan de aanbevelingen die naar voren komen. Het inzetten van een of meer mogelijkheden uit deze toolkit, zorgt voor betere uitkomsten van een volgende audit.

Toolkit-bewustwopenhrespect Bewustwording, openheid en respect

Toolkit-empowerm Empowerment en continue passende aandacht

Toolkit-privacy Privacy en veiligheid

Dit deel bevat verwijzingen naar relevante (achtergrond-)informatie, literatuur, goede praktijkvoorbeelden en sites over (vooral oudere) LHBTI personen.

Toolkit-bewustwopenhrespect Bewustwording Openheid & Respect

Toolkit-privacy Privacy en veiligheid

In dit deel vindt u mogelijkheden om in te zetten voor of met groepen cliënten/ bewoners en hun naasten, medewerkers en vrijwilligers.

Toolkit-bewustwopenhrespect Bewustwording Openheid & Respect

Toolkit-privacy Privacy en veiligheid

Spread the love

Artikel of activiteit insturen

Heb je een artikel of activiteit voor de agenda die je op de website wilt plaatsen, stuur dan een mail naar

De inhoud van je inzending wordt door de redactie bekeken, bij vragen nemen we vooraf nog even contact met je op. Bij het insturen van een foto, zorg dat degene die getoond wordt toestemming heeft gegeven voor publicatie.

Seniorenweb

De digitale wereld maakt het leven leuker en makkelijker. SeniorWeb helpt u uw weg te vinden in de snel veranderende digitale wereld met tips en stap-voor-stapuitleg. Met een lidmaatschap van ANBO krijgt u ook nog eens korting!
https://www.seniorweb.nl/anbo

Campagne Roze50+

Roze50+ zoekt ambassadeurs, interesse klik hier